Al schrijvend aan jezelf werken

Op een zonovergoten pleintje in een Haagse woonwijk hangen kinderen ondersteboven in een klimrek. De bomen om de speelplaats heen staan in volle bloei, de hele straat oogt wit. Hier werkt Sander Ritman vanuit huis, als eenzaamheidsdeskundige. In de huiskamer hangen slingers, zijn oudste is net zeven jaar geworden.

Zelfonderzoek
Eenzaamheidsdeskundige is een titel die Ritman zichzelf heeft toebedeeld. Hij heeft zijn kennis opgedaan toen hij, zelf ten prooi gevallen aan eenzaamheid, op zoek ging naar antwoorden. “Het was een fase van zelfonderzoek”, begint Ritman. “Ik ben heel veel gaan lezen en heb me verdiept in verschillende filosofieën. Die zoektocht is nooit meer opgehouden, ik sta nu anders in het leven. De kennis die ik al zoekende heb opgedaan, heeft me enorm geholpen.” Met die kennis wil hij nu andere mensen helpen zich aan hún eenzaamheid te ontworstelen.

Afgescheiden
Wat is eenzaamheid eigenlijk? Je voelt je onbegrepen, afgescheiden van alle anderen, neerslachtig. Maar is dat bij een depressie heel anders? “Depressie, burn-out, eenzaamheid; die dingen zijn niet zo vastomlijnd”, vindt Ritman. “De ene depressie is de andere niet. En eenzaamheid gaat altijd gepaard met een vorm van depressie.” Hij gaat nog een stapje verder. “Eenzaamheid en depressiviteit kunnen synoniem zijn. Mensen worden soms depressief als ze een geliefde verliezen. Maar ook dan zie ik vooral eenzaamheid. Rouw is verlies van iemand waarmee jij je verbonden voelde. Het is alsof je niet meer compleet bent. Ook al zijn er genoeg vrienden en familie over, ze zijn geen vervanging van je partner.”


Foto: Sander Ritman

Levensgebeurtenissen
Eenzaamheid ontstaat vaak na een ingrijpende levensgebeurtenis, gaat Ritman verder. “Zo ook bij mij. Ik had net mijn tweede kindje gekregen. Ik werd jong vader – mijn vriendengroep begint daar nu pas aan. Er waren toen geen mensen om me heen die zich in dezelfde positie bevonden.” Maar dat is niet het hele verhaal, haast Ritman zich te zeggen. “Dat zou te makkelijk zijn. Ook in mijn werk liep ik vast. Mijn baan in de thuiszorg werd economischer, ik moest steeds meer productie draaien. Dat stuitte me enorm tegen de borst.” En eigenlijk vond hij zichzelf een schrijver. Na zijn studie schreef Ritman gedichten en had hij optredens op poetry slams. “Maar ik schreef niet meer. Met een gezin en werk was daar geen ruimte voor. Ik ging aan alles twijfelen. En zo kom je bij de fundamenten terecht.”

Cocon
Ritman zegde zijn baan op. Hij wilde voor zichzelf kiezen en gewoon gaan schrijven. Daarmee was hij al begonnen toen hij nog werkte. “Ik had een blog, waar ik over ontmoetingen met ouderen schreef. Die verhalen heb ik gebundeld in een boekje, De Verpleegpoëet. Diezelfde blogs werden nu persoonlijker, meer een dagboek.” Het werd een therapeutisch schrijven. “Schrijven helpt je eigen denkproces te ordenen. Je wereld wordt veel kleiner als je eenzaam bent. Je bent met je eigen gedachten bezig en alles blijft maar rondspoken. Je gaat in je hoofd zitten, het wordt steeds benauwender. Je sluit jezelf op in een cocon. Misschien wil je er wel uit, maar je durft niet meer. Het vertrouwen verdwijnt.”

Slachtoffer

Ritman schreef, en voelde zich verschrikkelijk alleen. “Een heel basaal gevoel. Soms dacht ik: ik moet gewoon weg! Ik voelde me zo gevangen in het leven waar ik in zat – gezin, baan, al die verplichtingen. Maar waar ben ík? Dat is vaak een eerste reflex: je omgeving de schuld geven. Je neemt een slachtofferrol in.” Maar Ritman voegde de daad niet bij het woord, en bleef thuis. “Iedere keer als ik mijn tas wilde pakken, was er iets dat me weerhield. Want waarheen ik ook ga, ik neem mezelf altijd mee. Je verplaatst je lichaam wel, maar je geest niet. Het is niet je omgeving die je dit aandoet, je bent het zelf.” Een cruciaal besef, benadrukt Ritman. “Het is niet je omgeving die jou moet gaan begrijpen. Jij moet jezelf begrijpen.”

“Praten over eenzaamheid doe je niet zo makkelijk. Op het blog worstelt iedereen met hetzelfde probleem. Dan blijkt ineens dat ze niet alleen staan met hun gevoelens”

Technieken
Het is een moeilijke boodschap voor mensen die er middenin zitten: het ligt aan jezelf. “Mensen worden daar boos van, begrijpelijkerwijs. Ze voelen zich alweer niet begrepen. En natuurlijk komt dat neerslachtige gevoel ergens vandaan, maar je blijft erin hangen door dat gevoel zo te benoemen. Je gedachten houden je daar opgesloten.” Er zijn technieken die je kunnen helpen dergelijke gedachten los te laten, zoals meditatie. “Daarmee kun je je hoofd rustig maken, en een vredige staat van zijn ervaren”, legt Ritman uit. “Maar ook als ik dat zeg, roept dat weerstand op. Je kunt het mensen niet vertellen; ze moeten het zelf ervaren. Dan snap je dat het reëel is, dat je je zo vredig kunt voelen. Als je er vervolgens aan wilt werken om dat vast te houden, kun je uit neerslachtigheid klauteren. Maar daar moet je wel voor kiezen.”

Leermoment

Dat laatste is heel belangrijk, benadrukt Ritman. “De rem wordt stevig ingetrapt als je je depressief voelt, of eenzaam bent. Dat is hét moment om aan jezelf te werken. Die kans moet je grijpen. Het is een leermoment, een kans om te onderzoeken waar het vandaan komt, en wat je kunt doen om je weer goed te voelen.” En als je die kans niet grijpt? “Dan word je ziek. Ook fysiek. En zul je dezelfde fouten maken, net zolang tot het een keer wel lukt.” Toch is het allemaal minder erg dan het klinkt. “Het is een kwaad, maar wel een noodzakelijk kwaad. Je moet lijden, en goed ook. Dan weet je des te beter waar je nooit meer terug wilt komen.”

Blij ei

Ritman schuift wat ongemakkelijk op zijn stoel. “Het roept vaak lastige discussies op, als je begint over de menselijke natuur. Want wat is natuurlijk? Maar ik geloof echt dat mensen van nature opgewekt zijn.” Hij lacht. “Natuurlijk ben je niet alleen maar een blij ei, je maakt ook verdrietige dingen mee. Maar je kunt leren dat veel beter te handelen. Sommige methodes richten zich op het aanleren van sociale vaardigheden. Ik ga ervan uit dat je als mens wel weet hoe je met anderen om moet gaan, dat zit van nature in je. Het punt is dat je moet kunnen vertrouwen op wie je bent. Als je aan jezelf werkt, komt de rest vanzelf.”

Ontspanning
Zijn er dan nooit dingen buiten jezelf die in de weg zitten? Als je iets in je omgeving ten goede kunt veranderen, moet je dat natuurlijk vooral doen, beaamt Ritman. “Zoals ik gestopt ben met de thuiszorg. Maar uiteindelijk zijn die mogelijkheden altijd beperkt. Er is er maar één die je echt kunt veranderen, en dat ben jezelf.” Als je blijft vechten tegen iets dat sterker is, sluit je jezelf op in de slachtofferrol, licht Ritman toe. En dan kom je er nooit uit. “Door je geen zorgen te maken over de dingen waar je toch niets aan kunt doen, glijdt alles makkelijker van je af. Dan herpak je jezelf, en sta je meer ontspannen in het leven. Van daaruit kan het vertrouwen en contact zich herstellen.”

Ego
Loslaten wat je toch niet kunt veranderen kan een pittige opgave zijn. Net als het loslaten, gaat Ritman verder, van je eigen ego. Maar ook dat is noodzakelijk. “Onderscheid maken is inherent aan het menselijke bestaan. Zodra wij mensen gaan denken, gaan we dingen benoemen. Dat moet ook; om te kunnen leven, de wereld te verklaren, met elkaar te communiceren. Ook onszelf zien we als iets afzonderlijks; een ego, dat anders is dan de anderen.” Het probleem is dat we daaraan willen vasthouden. “Als je het over televisiesterren hebt, begrijpt iedereen ineens wél hoe het zit met dat ego”, lacht Ritman. “Bij artiesten bijvoorbeeld, of topsporters, mensen wiens ego enorm gevoed wordt tijdens hun carrière. Als dat wegvalt, kunnen ze daar enorm onder lijden. Maar als je losstaat van je ego, glijdt zoiets veel makkelijker van je af. Dan denk je: het was maar een karakter, het raakt niet wie ik ben.” En dat geldt niet alleen voor sterren. “We hebben allemaal zo’n ego. Misschien op een subtieler niveau, maar dat maakt niet uit.”

Aap Blog Mies

Nadat Ritman uit de put geklommen was, wilde hij anderen helpen hetzelfde te doen. En hij wilde blijven schrijven. “Het idee lag eigenlijk voor de hand: bloggen tegen eenzaamheid. Het schrijven had mij tenslotte ook geholpen, dus waarom zou dat voor anderen niet gelden? Ik zocht een samenwerkingspartner, ben een beetje gaan googelen, en vond Humanitas. Ik heb de afdeling Haagland gebeld en dat was meteen raak.” Samen hebben ze het platform Aap Blog Mies gebouwd, een veilige online omgeving waar mensen kunnen schrijven over eenzaamheid. “Praten over eenzaamheid doe je niet zo makkelijk. Mensen hebben vaak een soort schaamte, en ze denken dat toch niemand ze begrijpt. Op het blog worstelt iedereen met hetzelfde probleem. Dan blijkt ineens dat ze niet alleen staan met hun gevoelens.”

Kennisoverdracht

Ritman organiseert blogworkshops. “Ik vertel de mensen hoe je een blog schrijft, maar je hebt meteen een ontmoetingsmoment. Dat creëert vertrouwen.” Hij geeft ook lezingen. Allemaal vanuit zijn eigen ervaring, met kennisoverdracht als uiteindelijk doel. Net zoals de methodiek die hij momenteel ontwikkelt voor coachingssessies die hij geeft als ‘levensmentor’.
De voordeur gaat open, twee meisjes stuiteren de woonkamer in. Ze hebben Nederlandse vlaggetjes op hun wangen geschilderd, het is bijna Koningsdag. Ritman staat op, het is tijd voor de middagboterham. “Want dat is toch waar we het hier eigenlijk over hebben? Eenzaamheid is zo groot, zo verbonden met het leven. Eenzaamheid gaat over het leven zelf.”

Carolien Ceton

Reageren? Ga naar de Facebook-post van dit artikel!

‘School voor eenzijn’
Sander Ritman werkt momenteel aan plannen om een ‘School voor eenzijn’ op te richten. Door middel van kennisoverdracht, het leren van technieken en het doen van oefeningen werken mensen hier aan zichzelf, zodat zij van Eenzaam naar Eenzijn kunnen gaan. Wil je hier meer over weten, meedenken of samenwerken? Neem dan contact op met Sander via sanderritman@outlook.com.

Wat is eenzijn?
Eenzijn is, legt Ritman uit, met een vrije en niet-oordelende geest naar jezelf en de wereld kijken, waardoor het onderscheid tussen jou en de rest verdwijnt. Je krijgt hierdoor meer respect voor zowel jouzelf als de omgeving. De eenzaamheid verdwijnt omdat je geen last meer hebt van jouw ego en je zal met liefde naar jezelf en anderen kijken. Dit is niet alleen een duurzame oplossing voor eenzaamheid, aldus Ritman, maar werkt ook een duurzame en bewuste omgang met de planeet in de hand.

 

Met toestemming van/ dank aan Coalitie Erbij
Origineel verschenen op de blog op Samen tegen eenzaamheid

Meer lezen: ga naar aapblogmies.nl
Meer lezen over eenzaamheid? Kijk op www.eenzaam.nl

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *